Contact

Vereniging Drentse Boermarken
Drentse Statenlaan 3
9451 GN Rolde 
tel.  0592 241953

info@boermarken.nl

Banknummer:
NL29 RABO 0356 0182 45

meer informatie..

Samenwerking

  • Samenwerking
  • Samenwerking
  • Samenwerking
  • Samenwerking
  • Samenwerking
  • Samenwerking
  • Samenwerking
Volmachten vol verhalen

J. van der Struik

Gedurende de periode 2012 - 2015 zijn er gesprekken gevoerd met volmachten, dagelijks bestuursleden, van de Boermarken, maar ook met andere personen die vanwege hun werk nauw bij Boermarken zijn betrokken  voor de film “Drentse Boermarken…. uniek in Europa” Pratend aan de keukentafel, pratend in het veld bij markestenen, lopend over markegrenzen onder begeleiding van het zoemende geluid van de camera, geraak je in een interessante wereld van de Boermarken. Verhalen en ervaringen opgetekend uit monden van mensen die zeer betrokken zijn bij hun Boermarke, zeer betrokken bij hun plattelandsomgeving. Al die gesprekken hebben, gepaard met prachtige beeldopnames, geresulteerd in genoemde film die op  26 november 2015 in première is gegaan en daarna is aangeboden aan de Provincie Drenthe en het Drents Archief. Hiermee is een uniek stukje geschiedenis in woord en beeld  toegevoegd aan de Drentse geschiedenis waarin de Boermarken zo’n belangrijke rol hebben gespeeld en die deze rol, uiteraard op een andere wijze als in het verleden, nog steeds vervullen. Drenthe telt op dit moment nog 87 Boermarken die zich verenigd hebben in de Vereniging Drentse Boermarken. We nemen u als lezer van het Waardeel mee op onze tocht langs verschillende Boermarken in onze provincie. Het moge duidelijk zijn dat in dit artikel slechts een greep is gedaan uit de vele activiteiten van de Boermarken.

Gemeenschappelijk
Wat uit alle gesprekken met volmachten naar voren komt, is hun betrokkenheid bij hun dorp, hun omgeving. Er is waardering van de buitenwereld voor de Boermarken vanwege hun inzet en de stabiele factor die ze altijd hebben ingenomen in de plattelands gemeenschap. Boermarken, los van politiek of confessie, zijn vaak een betrouwbaar aanspreekpunt voor de buitenwereld en overheid. Duidelijk is ook bij alle Boermarken dat hun werk en invloed anders is geworden. Tot de komst van Napoleon waren de volmachten van de Boermarken een soort van college van burgemeester en wethouders, die vele zaken in het dorp en in het buitengebied moesten regelen. Na de komst van de gemeenten en waterschappen zijn vele taken door deze organisaties overgenomen. Toch vervullen de Boermarken in Drenthe nog een zeer belangrijke taak op het gebied van de flora en fauna en dragen zij vaak bij aan een bloeiend sociaal-cultureel  leven in hun woonomgeving. Het is zeer verheugend te noemen dat ook jonge boeren  het belang van de Boermarken zien en bereid zijn een bestuursfunctie op zich te nemen. De belangrijke functie van de Boermarken in Drenthe, in heden en verleden, heeft ertoe geleid  een aanvraag in te dienen om een plaats te realiseren op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland. Deze erkenning is op 20 september 2016 afgegeven.

Boermarke Jan uit Anloo
Jan Mulder uit Anloo, een man die eigenlijk de Boermarke zelf is, kan er boeiend over vertellen. In Anloo blijkt, uit de boeken van 1827, dat de inkomsten van de Boermarke aldaar bestond uit het laten weiden van schapen, koeien, takken verkoop. Het weiden van 1 schaap in het stroomdallandschap gedurende 1 jaar leverde 50 cent op. Een andere inkomst was  het  “bolgeld”  ,het dekgeld voor activiteiten  van de stier. Na de actieve periode van de stier was deze voor de boer waar de bol stond. De stier werd op de Vriezer markt gekocht en er werd een borrel gedronken op de goede afloop. Met de beerhouderij  ging dat op dezelfde manier. Ook werden bijenkorven verhuurd. Een heel bijzondere inkomstenbron was die van de verhuur van doodslakens voor 3 gulden.
In die tijd was het zo, volgens Jan Mulder, dat de Boermarke de jacht per dag verhuurde. Wilde een jager op jacht dan betaalde hij voor die dag 50 cent. De verhuur van de jacht bestaat nog steeds en is voor vele Boermarken in Drenthe een heel belangrijke inkomsten bron.
Met al die inkomsten kon  de Boermarke goede dingen doen voor het dorp en de gemeenschap. Er werd turf gegeven aan de scholen zodat de kinderen er warmpjes bijzaten in de winter, er werden lindebomen geplant  t.b.v. de bijenteelt. In 1937 werden 2 woningen gebouwd door de Boermarke voor grote gezinnen..Ook werden bomen en struiken geplant  t.b.v. verlichtingspalen en boeren-geriefhout.

Later werden door de Boermarke bijdragen geleverd voor o.a. EHBO cursussen, gebruik defibrilator, harddraverijen en paasvuur. De bijdragen voor sociaal –culturele doelen bestaan nog steeds. Een leuk voorbeeld is de eerste drinkwaterput op één van de vijf brinken van de Boermarke in Anloo, die in 2013 is geopend door burgemeester Eric van Oosterhout. De put is open voor toeristen van 1 juli tot 1 november. Een “watervoogd” houdt toezicht.

In het gesprek met Jan komt de vraag of er nog een boerhoorn is in Anloo. Helaas is die verdwenen. Die boerhoorn had echt een functie bij bijzondere gebeurtenissen. Telefoon of mobieltjes waren er nog niet. Niet alleen de boerhoorn werd als communicatiemiddel gebruikt, ook de kerkklok had een functie. De schoolmeester had een sleutel van de kerk en hij mocht om 12 uur met de kerkklok kleppen. Eens werd er op 1 april de klok geluid op een ongewoon tijdstip. Alle boeren kwamen naar de kerk gesneld in de veronderstelling dat er iets bijzonders was gebeurd. Nee dus,…… 1 april. Of er boze woorden zijn gevallen weet Jan Mulder niet meer. Gebruikelijk was ook dat de klok werd geluid door de koster van Oud op Nieuw.  Toen hem dat eens niet lukte omdat er geen geluid uit kwam, bleek dat kwajongens de klepel in jute hadden gewikkeld. Jan Mulder,  boermarke volmacht in hart en nieren, is vanwege zijn inzet voor de gemeenschap een man  met aanzien, gewaardeerd door velen. Na 25 jaar inzet voor de Etstoel in Anloo is Jan en echtgenote  Vroukje  een mooi schilderij aangeboden.

Boermarke Zwiggelte midden in de gemeenschap
Pratend met de volmachten van de Boermarke Zwiggelte, Jan Stroomberg, Theo Heling, Jacob Stroomberg en Koop Klaassens, geeft aan dat de betekenis van de Boermarke vroeger erg groot was maar ook tegenwoordig een niet  weg te denken onderdeel van de Zwiggelter gemeenschap is. Er is een goede verhouding tussen boeren en burgers en plezierig is dat jonge boeren het nut inzien van de Boermarke en ook hun schouders er onder zetten. Men maakt gebruik van de 40 gezamenlijke werktuigen hetgeen voor jonge boeren economisch gezien heel aantrekkelijk is. Ook is er een gezamenlijke spoelplaats en een watervulplaats waardoor het milieu kan worden gespaard. Er is een goede samenwerking met de vereniging van dorpsbelangen. De Boermarke is de hoofdsponsor van het jaarlijkse dorpsfeest. Er is jaarlijks een gezamenlijke barbecue, een schoonmaakdag, op Hemelvaartsdag een spelletjesmiddag met o.a. boerhoornblazen. Ook is er een jachtdag waar diverse dorpsgenoten aan mee doen en ook een jachtdag met dames. Over boerhoorn gesproken. Zwiggelte heeft er nog een hele mooie. Een grote  boerhoorn van een  rund met ingegraveerde jaartallen uit 1862, 1867 en 1877 met de initialen van de toenmalige volmachten.  De volmachten vertellen dat in het begin van de 60er jaren de boerhoorn nog is gebruikt bij een grote sneeuwoverlast.  De melkboer moest met de melk naar de fabriek in Westerbork maar kon er niet komen, de weg was dichtgewaaid met sneeuw. De boerhoorn riep boeren op om te helpen, er werd flink gespit en de melkboer kon zijn bussen melk tijdig afleveren. In Westerbork aangekomen werden ze getrakteerd op warme chocolademelk.

Boermarke Dwingeloo-Westeind
Volgens Reinder Zantinge , volmacht van de deze Boermarke, kunnen er 50 personen op de algemene vergadering van de Boermarke komen. Dat zijn al die mensen die hun grond inbrengen voor het jachtveld. Ook mensen met een klein stuk grond kunnen meedoen. Zantinge heeft zijn omgeving erg zien veranderen. Hij zit vlak naast het Nationale Park het Dwingelderveld. Gevolg is dat hij zijn veebedrijf niet meer kan uitbreiden. Hij heeft zich deze beperking nooit gerealiseerd. Hem was altijd verteld dat de grens van het park zodanig zou komen te liggen dat er geen beperkingen voor hem zouden komen. In werkelijkheid betekent het Nationale Park wel degelijk belemmeringen zonder dat er schadeloosstellingen tegenover staan. Voor de Boermarke betekende dit Nationale Park als buurman dat het jachtgebied met 200 ha. is teruggelopen tot nu 750 ha. De Boermarke  is al heel oud. In geschriften van 1701 wordt deze vermeld. Er zijn geen waardelen meer. De begrenzingen bestaan uit sloten en zandwegen, geen markestenen. De brink in Dwingeloo was vroeger ook eigendom. In 1910 - 1914 heeft men er bomen op geplant. De borrels die nadien werden gedronken waren duurder dan de bomen aldus Zantinge. De Boermarke heeft de brink een aantal jaren geleden over gedaan aan de gemeente toen zij door een toerist , die was gestruikeld over een steen, aansprakelijk werd gesteld. Om van dit “gedonder” af te zijn heeft zij de brink aan de gemeente overgedragen. De Boermarke organiseert jaarlijks een plastic inzamelings actie samen met de scholen. Een groot succes volgens Zantinge. Van de werktuigen en de gezamenlijke spoelplaats wordt door de boeren efficiënt gebruik gemaakt. Zantinge ziet toekomst voor hun organisatie omdat gemeenten wel taken willen overdragen aan bijvoorbeeld Boermarken die een goede kennis hebben van het gebied. Hij juicht een nauwere samenwerking tussen verschillende Boermarken toe.

Boerhoorns en de historie
Als je met de “cultuur activist” en trommelslager Albert Metselaar uit Hoogeveen praat, dan ontdek je dat er achter de boerhoorn nog vele interessante zaken tevoorschijn komen. Cultuur activist een mooie naam voor iemand die erg actief is op het gebied van de cultuur en ook veel onderzoek heeft gedaan op dat gebied. Albert Metselaar, bekend als trommelslager in Hoogeveen, die elke zondagmorgen nog steeds de mensen naar de kerk ”trommelt” , is ook  bekend als onderzoeker  van boerhoorns. Redenen te over om eens met hem te gaan praten. Als student theologie ontdekte Metselaar dat in de bijbel de bazuin een belangrijke rol speelde. Hij maakte er zijn studie van. Voor we over de boerhoorn beginnen vertelt Metselaar van zijn passie van het trommelslagen. Hij is er bekend door geworden. Voor het ter kerke gaan in Hoogeveen wordt er getrommeld, een traditie van 370 jaar. Mensen zijn er aan gewend. Het gebeurt op een bescheiden wijze , aldus Metselaar, want je moet natuurlijk geen agressie opwekken door te veel lawaai te maken. Wist u trouwens dat er in Drenthe in 1647 door de Staten van Drenthe een verordening was uitgevaardigd dat alle dorpen  verplicht waren een trommelslager te hebben om de wolf op afstand te houden of te verjagen. Heel ondeugend dringt zich de vraag op, of dat misschien weer zo zal worden? Dan praten we over de boerhoorn het communicatiemiddel bij  bijzondere gebeurtenissen toen er nog geen telefoon en  geen mobieltjes waren. Ze zijn er in allerlei soorten en maten. Hele oude en hele jonge. De oudste boerhoorns zijn van hoorn en vanaf de 19e eeuw kwamen de metalen hoorns in gebruik. Heel veel boerhoorns in Drenthe zijn helaas verdwenen of bevinden zich op plekken waar ze niet thuis horen. Veel Boermarken missen de boerhoorn omdat deze ergens bij een familie aan de wand hangt  omdat opa of over- opa eens boerhoorn- blazer was bij de Boermarke. Vergeten wordt dat opa of over- opa geen “eigenaar” is van de boerhoorn maar slechts “houder”. Juridisch gezien heel wat anders. De boerhoorn was eigendom van de Boermarke en blijft dat ook. Soms komt een boerhoorn na enige onderhandelingen  weer op de geëigende plaats bij de Boermarke terug. In veel dorpen werden 3 hoorns gebruikt volgens Metselaar. De Boermarke, de scheper en heel vaak ook de bakker die er op blies als het brood klaar was. De oudste boerhoorns zijn van hoorn. Soms zie je nog mooie hoorns met initialen er in van de toenmalige volmachten zoals die van de Boermarke Zwiggelte. De mooiste boerhoorn is volgens Metselaar die van Wijster. Die bevindt zich in het Drents Archief. De boerhoorn van hoorn is vaak afkomstig van een vrouwelijk rund of van een stier. De hoorn van een stier heeft het voordeel dat de holte van binnen langer doorloopt zodat er minder uitgeboord hoeft te worden. Lengte en dikte van de hoorn bepalen mede de toonhoogte. De hoorn van de bakker was vaak wat groter en langer en gaf een wat lagere toon. Hij was wat onhandiger om mee te nemen. Vandaar dat de hoorn van de Boermarke en die van de scheper wat korter waren en gemakkelijker mee te nemen. De mensen in het dorp konden aan de toonhoogte horen door wie het hoorn geluid werd voortgebracht. Metselaar heeft nog het plan om een boek te schrijven over de boerhoorns.

Efficient gebruik van machines en vul- en spoelplaats in Hooghalen
In de gesprekken met de volmachten ontdek je dat de besturen van de Boermarken zich verjongen. Een heel positieve ontwikkeling voor de toekomst. Reden van die verjonging is het feit dat jongeren het belang van de Boermarke inzien en er ook baat bij hebben als men met elkaar gebruik kan maken van gezamenlijke machines die je als individu niet zo snel aanschaft. Als je dat als Boermarke kunt doen en dit op een praktische manier in gebruik laat nemen door de boeren in de Boermarke, dan is dat een win-win situatie. Dat is ook het geval in Hooghalen. Otto Willem Eleveld in Hooghalen, akkerbouwer, secretaris van de Boermarke Hooghalen en actief in de gemeenschap, is een bindende factor in zijn omgeving. De werktuigen van de Boermarke worden met graagte door de jonge boeren gebruikt evenals de vul- en spoelplaats die zich op een centrale plek in het dorp bevindt. Die centrale plaats betekent dat het milieu op andere plaatsen wordt gespaard. Ook de Boermarke van Hooghalen is zo’n organisatie die een steun is voor het dorp en de omgeving. IJsvereniging en ruitervereniging bijvoorbeeld kunnen rekenen op hun steun. Otto Willem  is niet alleen een man die zich inzet voor de Boermarke en de gemeenschap, maar ook oog heeft voor het welzijn van de kerkuil die een plekje heeft in zijn boerderij. Daarnaast besteedt hij veel tijd aan zijn hobby, de slede honden, een hobby die veel trainingstijd van hem en zijn gezin vraagt. Desgevraagd zegt hij dat de locale Boermarke zeker een plaats in de gemeenschap zal behouden gezien het belang dat jonge boeren er bij hebben maar ook  vanwege de bindende factor in een maatschappij die steeds afstandelijker wordt.

Pootrecht / Plantrecht in Zuidvelde
Een heel bijzonder fenomeen kom je tegen bij de Boermarke  Zuidvelde. Op de grote brink van Zuidvelde, die ongeveer 2 ha. groot is, staan veel bomen. De grond is van de Boermarke maar de bomen zijn eigendom van particuliere eigenaren. Volgens  het aloude pootrecht, ook wel plantrecht genoemd, moet de eigenaar van de boom bij het verdwijnen van de boom binnen drie jaar een nieuwe planten. In Zuidvelde is het aantal boomeigenaren kleiner geworden omdat sommigen de bomen van elkaar hebben gekocht. Een aantal jaren geleden heeft de Stichting Landschapsbeheer Drenthe voor enkele eigenaren een aantal bomen herplant. Er zijn diverse lindebomen geplant omdat de oude bomen niet meer gezond waren. De volmachten Leu Ausma, Henk Stoffers en Wieger Kroon zijn blij met de restauratie. Het pootrecht is ontstaan in de 14e eeuw in Brabant. Omdat er in deze provincie in die tijd veel bomen werden gekapt t.b.v. brandstof en bouwmateriaal, was Brabant omstreeks 1400 vrijwel geheel ontbost geraakt. Om de schaarste aan hout te bestrijden introduceerde de Hertog van Brabant het pootrecht om daarmee particulieren de mogelijkheid te geven bomen te planten voor eigen gebruik. In Zuidvelde is niet precies bekend wanneer dat pootrecht daar is ingevoerd, maar in een gesprek met de volmachten van Zuidvelde wordt wel duidelijk dat dat zeker in de 17e eeuw al bestond. De Boermarke Zuidvelde houdt de vinger aan de pols en zorgt er voor dat de verplichtingen  door de boomeigenaren wordt nagekomen. Zij heeft naast de brink ook nog 10 km. zandwegen in beheer en eigendom. Tevens wordt het jachtrecht verhuurd namens de grondeigenaren. Met de opbrengst hiervan worden veel goede dingen gedaan voor de omgeving. Samen met dorpsbelangen wordt o.a. jaarlijks de paasvuur traditie in ere gehouden.

Hijken beheerder van een pingo ruïne
In de gesprekken met de volmachten Piet Nijdam, voorzitter en Albert Seubring, penningmeester blijkt hun betrokkenheid bij de omgeving, zowel in het dorp als daarbuiten. Zaken die soms geruisloos gebeuren maar die o zo belangrijk zijn voor een goede leefomgeving. Mooie voorbeelden zijn er vele, bijvoorbeeld in Hijken. In Hijken is de Boermarke eigenaar van de pingo ruïne, een overblijfsel uit de ijstijd. Deze pingo ruïne is enkele jaren geleden helemaal opgeknapt door Landschapsbeheer Drenthe tot een mooie plek voor wandelaars en vissers.  Er zijn beschermde visplekken gerealiseerd voor gehandicapten. Het door de Boermarke aangelegde wandelpad “Het Hijker Ommetje” van ongeveer 8 km., biedt wandelaars een prachtig stuk natuur. Er is een goed contact met dorpsbelangen en samen kan men veel goede zaken tot stand brengen. Het Hijkermeer wordt verhuurd aan de plaatselijke visvereniging. De plaatselijke ijsbaan, ook eigendom, wordt verhuurd aan de ijsvereniging ”de volharding”. De ijsbaan is in 1956 aangelegd en de ijsvereniging heeft er een prachtige kantine bijgebouwd. In 2006 is een ontmoetingsplek gecreëerd met de naam “Keuvelplek”.  Ook werd er een ooievaarsnest geplaatst die door de plaatselijke jeugd tot “ ’t Kleppernest” werd gedoopt. Als we praten over de financiën,  komt er een leuk verhaal naar boven over de jaarvergadering. Tijdens die vergadering werd/wordt er riet van het Hijkermeer en gras van de ijsbaan per opbod verkocht. En zegt Albert, des te beter er geboden wordt, des te groter is de gehaktbal op het eind van de bijeenkomst. We nemen afscheid van elkaar, staande onder het ooievaarsnest, met een blik naar boven en de wens uitsprekend dat de Boermarke nog lang een vruchtbaar vervolg mag hebben.

Langeloo en haar Landschapsplan
Deze Boermarke kun je veelzijdig noemen. Heel actief in de gemeenschap en ook een steun voor vele organisaties. Sponsor van een rubriek van het Norgermarkt concours, sponsor van de historische vereniging die de restauratie van het kerkhof in Norg op zich heeft genomen, giften voor de aanschaf van AED’s en de bekostiger van cursussen van veel EHBO ers. Er is veel aandacht voor het dorp en het buitengebied. Er zijn 8 markestenen geplaatst op de grens. De 3 brinken worden netjes onderhouden en eens per jaar wordt het zwerfvuil  samen met de dorpsbewoners  verzameld. De schoolbrink, midden in het dorp is wel een hele mooie brink geworden. De oude dorpspomp is gerestaureerd en geeft water voor langskomende toeristen met paarden. De emmer die is vastgelegd aan een ketting, doet zomers vaak dienst. Als je in het voorjaar langs deze brink komt dan is het een zee van krokussen. In 2012 hebben kinderen van 3 tot 5 jaar samen met de ouders zo’n 10.000 krokussen geplant die beschikbaar waren gesteld door de Boermarke.De Boermarke Langeloo werkt volgens de volmachten Jan Darwinkel en Roelof Rijks met een Landschapsplan. In dat plan past ook de aankoop van kleine stukjes grond, natuur. De Boermarke met 3 brinken, een ijsbaan, een vul- en spoelplaats  bezit ongeveer 20 ha. waarvan 16 ha. bos en natuur die over plm. 25 percelen zijn verdeeld. De Boermarke zet zich in voor een goed natuurbeheer en is daar zeer succesvol mee. Zo heeft ze eind 2013 een poel, een schaopwas, gegraven en daar begin 2014 een informatie bord geplaats t.b.v. de  vele wandelaars die dit gebied doorkruisen. Binnen korte tijd was de poel een plek voor salamanders, reptielen en een drinkplaats voor reeën. In dit Landschapsplan past ook het realiseren van wandelpaden. Vlak naast deze schaopwas werd  het Scheperstukken veen uitgebaggerd tot een prachtig open water voor eenden en andere vogels. De Boermarke heeft ook het onderhoud van de Anne Oortwijn bank overgenomen van de gemeente. Anne Oortwijn was iemand die veel voor de gemeenschap heeft gedaan, hij was o.a. penningmeester van de VVV in Norg gedurende de periode 1927-1966.

Gees en het huisweidenproject
De Boermarke Gees  is ook zo’n Boermarke die heel betrokken is bij de omgeving, zowel in het dorp als daar buiten. In het gesprek met de volmachten Lucas Zwaan en Gerard Hegen blijkt dat de Boermarke Gees bruist van de activiteit waarbij er een hele goede samenwerking is met Plaatselijke Belang. Met elkaar is men zich bewust van het feit dat men in een prachtig Drents dorp woont waar het heel plezierig wonen is, maar waar je dat ook met elkaar moet koesteren. Ook voor de jeugd is er aandacht. De Boermarke heeft een hele belangrijke positie in de gemeenschap. Enkele keren per jaar is er een ontmoeting tussen Boermarke leden en de burger bevolking. Met elkaar gaat men het groen onderhouden, soms is er ook een excursie naar een interessant object. Met de scholen gaat men het veld in. De huifkar van de Boermarke doet vaak dienst voor de scholen, voor ouderen ( soms met rolstoel), voor droppings, voor toeristen, familiedagen. Als er excursies  door het buitengebied worden gemaakt dan wordt vaak ook even langs de in 2008 geplaatste markesteen gereden ten noorden van Gees, op het kruispunt van de Boermarken, Gees, Oosterhesselen en Meppen. Langs deze steen lopen enkele wandelroutes. Als je door het dorp Gees komt, dan valt op dat er veel oog is voor dorpsschoon. De oude zuivelfabriek heeft  een goede woonbestemming gekregen. Heel opvallend is het huisweiden project waarbij ook de Boermarke nauw was betrokken. Degene die een huiskavel had in het dorp, kon meedoen aan dit project, hetgeen inhield dat deze kavel een opknapbeurt kreeg. Er werd een mooie afrastering aangebracht en een prachtig handgemaakt houten hek geplaatst.  De bedoeling was om weer huisdieren te introduceren in het dorp zoals je dat vroeger ook zag. Zo werd een klein kippenhok gerealiseerd evenals een klein varkenshok voor Bentheimer varkens. Een prachtig project dat door een goede samenwerking van Boermarke, plaatselijk belang, gemeente en provincie tot stand kwam. Dat er aandacht is voor de jeugd blijkt niet alleen uit de contacten met de scholen maar ook door het beschikbaar stellen van de ijsbaan van de Boermarke voor de schaatssport, maar ook voor het carbidschieten op oudejaarsdag. Op de ijsbaan komt dan een tent te staan voor de jeugd en ook voor de ouderen hetgeen tot gezellige ontmoetingen leidt.

Boermarke Wapse
De Boermarke Wapse heeft een nauwe samenwerking met de werktuigenvereniging en de jagersvereniging. Er is contact met de gemeente over mogelijke samenwerking op het gebied van onderhoud van bermen en sloten. De gemeente ziet de Boermarke als een organisatie die betrouwbaar is en die dicht bij de bevolking staat. Zij is in staat om bepaalde problemen eerder te localiseren en eerder op te lossen.De volmachten Hessel Hessels, Klaas Snoeken en Jans Bennen vertellen over een leuk project, het Landschapsproject  in de periode 2009-2013. Een project waarbij 34 deelnemers waren betrokken. Boeren, burgers en buitenlui in het buitengebied konden erven en tuinen aan laten passen. Coniveren werden gerooid, beuken heggetjes weer geplant, fruitbomen werden gepoot en in het gebied werden een 25 tal mooie landhekken geplaatst. De Boermarke was samen met de gemeente en provincie  trekker van dit project. De uitvoering lag in handen van Landschapsbeheer Drenthe. In de ruilverkaveling heeft de Boermarke wegen ingeleverd en hiervoor een ijsbaan teruggekregen. Een ijsbaan die , als het echt winter is goed wordt gebruikt. De Boermarke heeft ondervonden dat het niet verstandig is om in de zomer schapen op dit weiland te laten grazen, want toen er ijs lag kwamen kindertjes  met veel bruine vlekken op hun kleding weer thuis, afkomstig van de keuteltjes van de schapen. Aldoende leert men.

Boermarke Rolde
De volmachten Roelof Brands en Jan Boelens vertellen dat de Boermarke door de jaren heen bijzonder actief is geweest in de gemeenschap. Altijd een goede overlegpartner van de gemeente als het ging over  bestemmingsplannen en ontwikkelingen in het buitengebied. De Boermarke Rolde heeft onlangs in samenwerking met de historische vereniging “Rolder Historisch Gezelschap” de zandverstuiving weer in de oorspronkelijke  vormgeving gebracht. Een  prachtige plek voor kinderen om te spelen en ook voor beachvolleybal uitstekend geschikt. Ook is de Boermarke altijd druk om de Grote Brink in het dorp in goede staat te houden voor de vele activiteiten die er in het dorp plaatsvinden. Hoogtepunt daarbij zijn de activiteiten voor jong en oud tijdens het roldermarkt weekend.  De boerhoorn van de Boermarke wordt nog regelmatig gebruikt. Niet meer voor sneeuwruimen of brandbestrijding zoals dat vroeger ging, maar meer voor andere activiteiten. Een leuke activiteit was het optrommelen vele jaren geleden van veel roldenaren om het schuurtje van Geert Eiten over zo’n 100 meter te verplaatsen van zijn oude huisstee naar zijn nieuwe woning. Ook burgemeester Hurink werd indertijd met de boerhoorn welkom geheten. De voormalige burgemeester Borgesius had een speciale band met de Boermarke. Toen hij overleed waren de volmachten van de Boermarke de dragers van de kist. 

Boermarke Anderen
De 95 jarige Jan Scholtmeijer woont al meer dan 74 jaar in Anderen. Hij heeft het dorp zien veranderen. Een veelzijdig man. Eens boerenknecht, kleine boer , toneel- speler, bestuurslid, voorzitter van diverse clubs en oud volmacht van de Boermarke Anderen. Hij vertelt over de taken die de 3 volmachten plus een secretaris toen hadden. Zij moesten op het eind van het jaar de sloten schouwen of ze goed schoon waren gemaakt, anders liepen de boeren de kans dat het land onder water liep. Dat risico wilde men niet lopen, dus iedereen  werkte  volop mee om de sloten schoon te houden. Ook het wegen onderhoud werd gecontroleerd. Vaak werd een sintelverharding aangebracht voor een goed wegdek.  De jacht werd vroeger verhuurd aan heren jagers. Desgevraagd zegt Jan dat er heel veel wild zat. De jagers hadden een goed jachtbeleid, een goed beheer, hetgeen inhield dat men niet alles schoot. Ook roofvogels en vossen werden geschoten. Nadat roofvogels en andere dieren werden beschermd ging het met de wildstand achteruit volgens Jan. Hij woont met heel veel genoegen in Anderen, het dorp van de moeshappers. Volgens overlevering was dit een traditie dat nieuwelingen in het dorp  een hap moes (boerenkool) moesten nemen van de stronk moes  die bij heb aan de deur was gehangen.

Eext met nog een extra taak
Eext een op vele fronten actieve Boermarke. De waardelen administratie wordt er nog zeer nauwkeurig bijgehouden. De brinken worden goed beheerd en het dorp kan steunen op een meedenkende organisatie. Voorzitter Marchienes Jobing vertelt over een bijzonder feit en wel dat de Boermarke Eext  het perceel grond, waarop het oorlogsmonument staat, in eigendom heeft gekregen. Wat was het geval. Dit bewuste stukje grond was van de kerkelijke gemeente van Eext. Doordat de kerkelijke gemeente van Eext ging fuseren met de kerkelijke gemeente van Rolde, wilde Eext dit stukje grond wel verkopen. De Boermarke en de kerkmensen van Eext vonden dat deze plek  qua beheer voor Eext behouden moest blijven. Het stukje grond is voor 1 euro overgenomen. Een plek aldus Marchines Jobing, waar de predikant vroeger zijn preek zat te schrijven bij mooi weer. De predikant woonde daar vroeger tegenover. Deze plek werd ook wel ”het Schipje van Eext” genoemd vanwege het feit dat deze, toen de weg nog iets anders lag, de vorm had van de boeg van een schip. In cultuurhistorisch opzicht ook een bijzondere plek, omdat achter het monument de weg loopt  die de kerkweg was van Eext naar Anloo. Al deze zaken geven aan dat de aankoop van dit stukje grond met het oorlogsmonument, met daarop de namen van de mannen uit Eext, een goede zaak is geweest voor Eext. Wij hebben daar veel waardering voor gekregen aldus Jobing.

Zeijen als actieve spin in het web
Op bezoek bij de Boermarke Zeijen ontdek je hoe actief ook deze  Boermarke is. Actief met het beheer van hun 3 brinken, de ijsbaan, enkele bosjes en oog voor de omgeving. Zij hebben een goede samenwerking  met de natuurvereniging Zeijerwieck. Samen hebben ze veel voor hun omgeving kunnen doen. Gerko Brink, voorzitter, volmacht, vertelt er boeiend over. In de afgelopen jaren heeft men 9 markestenen geplaatst die de grenzen van de marke markeren. Een wandelpad loopt langs deze markestenen. Ook voor het milieu is er veel aandacht. Dat uit zich in het feit dat in hun gebied een jachtopziener toeziet op een goed beheer van het jachtveld dat ongeveer zo’n 1000 hectare groot is. De Boermarke stimuleert het akkerranden beheer om niet alleen wat meer kleur in het gebied te brengen, maar ook dekking voor het wild te realiseren. In een bosje van de Boermarke staat een vulplaats die een aantal jaren geleden is geplaatst in overleg met de provincie om op een centrale plaats water te kunnen halen en  niet meer uit oppervlakte water. Deze vulplaats bevindt zich aan de noordzijde van Zeijen. Vlak daarnaast is een kikkerpoel, die tot voor kort niet meer werd onderhouden. De Boermarke heeft het onderhoud op zich genomen en de poel helemaal schoongemaakt. Vrij spoedig daarna kwamen kikkers, salamanders, hazen weer naar deze plek. Een mooi resultaat  dat tot stand kwam omdat de Boermarke het gebied goed kent en oog heeft voor deze zaken.

We spraken al even over de brinken die in eigendom zijn bij de Boermarke Zeijen. Brinken vragen onderhoud. In 2008 heeft de grote brink een grote opknapbeurt gehad. Dit tot grote waardering van de burgerbevolking omdat deze brink een plek is die veelvuldig wordt gebruikt voor allerlei dorpsactiviteiten zoals o.a. het eieren zoeken met Pasen, de zeskamp. Op de brink, tegenover cafe Hingstman, staat een prachtig informatie bord, aangebracht in 2005, met de plattegrond van de Boermarke. Hierop zijn de oude veldnamen vermeld zoals die vroeger hebben bestaan. Een interessante plek voor de toeristen die Zeijen in grote getale bezoeken.

Boermarke Norg-Oosteind
De Boermarke Norg-Oosteind is een zeer actieve Boermarke met waardelen,  met 32 kilometer zandwegen ( samen met de Boermarke Westeind) en 10 brinken. Er zijn diverse markeringen als scheiding van de markegrens.De grote brink  is een sieraad voor het dorp. De Boermarken Norg- Oosteind en Norg-Westeind zijn de eigenaar van deze brink. Er staan ook nog 2 mooie oude knotlindes uit 1671. Volgens de boeken is één van de lindes gekocht voor een borrel. Toen de gezondheid van de beide lindes achteruit ging, werden deze aan de wortel “gevoed” met edelstenen van een naburig mineralenwinkeltje, en ziedaar, na enige tijd herstelden de bomen zich wonderbaarlijk. Op de brink staat ook een mooie dorpspomp. Deze pomp staande op 1 vierkante meter grond, is eigendom van de Boermarke Norg-Oosteind, maar is omringd door de grond van de Boermarke Norg-Westeind. De verklaring ligt in het feit dat hier eerder een school heeft gestaan die inmiddels is afgebroken en waarbij deze vierkante meter bij Norg-Oosteind is gebleven en als zodanig  is ingeschreven in het  kadaster. Enige tijd geleden is de paardenbrink aan de oostzijde van het dorp opgeknapt. Het biedt ruimte voor een drinklplaats voor o.a. paarden van toeristen. Vroeger werden vaak lindebomen op de brink gepoot om ook de bijenteelt  te kunnen beoefenen. Nabij deze brink heeft vroeger een schaapskooi gestaan. Als je met secretaris Rudy Rijks van de Boermarke Norg-Oosteind  praat, een wandelende encyclopedie als het over geschiedenis en markenzaken gaat, dan hoor je mooie verhalen. Hij vertelt er boeiend over. Er waren in Norg vroeger 4 markten. Veel aangevoerde dieren, veel bezoekers, veel cafe’s, veel tapvergunningen. Dat grote aantal tapvergunningen had wel een speciale achtergrond. Het aantal tapvergunningen was gebaseerd op het aantal inwoners. Norg zelf had maar plm.700 inwoners, maar door Veenhuizen-Maatschappij van Weldadigheid waren dat er wel 10.000. Op een zeker moment heeft de overheid een stokje gestoken voor dit grote aantal tapvergunningen. Op zeker moment was zelfs het schenken van drank tijdens markten verboden. Dat er ook veel cafe’s waren in die tijd, bleek ook vaak bij boeldagen; dan kwamen er namelijk heel veel tinnen koffiepotten op de veiling afkomstig van die cafe’s.

Boermarke Noord Sleen
Noord Sleen,  ook al zo’n bijzondere situatie  als je met Rikus Weggemans praat. Rikus, oud volmacht, oud bestuurslid van de Vereniging Drentse Boermarken en bovenal iemand die heel veel interesse heeft in de geschiedenis van zijn omgeving. Zo ontdekte hij dat Noord Sleen en Sleen al in de 13e en 14e eeuw werden genoemd in de leenprotocollen van de Bisschop van Utrecht. Hierin werden namen genoemd van mannen die grond mochten lenen van de bisschop. Ook ontdekte hij dat er, voordat het huidige Zuid Sleen en Noord Sleen bestonden tussen deze dorpen  een nederzetting heeft gelegen. De bisschop had blijkbaar veel geld nodig want in zijn onderzoek kwam hij regelmatig tegen dat Boermarken  1/10 moesten betalen of schuldmudden.  Ook ontdekte hij bij zijn geschiedenis onderzoek dat  op de zevenmarkensteen bij de Kiel, nabij Schoonoord, diverse fouten staan. Deze steen vermeld als 7 marken:
Rolde, Zweeloo. Sleen, Odoorn, Westerbork, Westdorp en Ees.
Dit moet echter zijn:
Schoonloo, Wezup, Noord-Sleen, Odoorn, Orvelte, Westdorp en Ees.
Rikus Weggemans noemt de steen een markeer steen maar zeker geen zevenmarken steen.
De Boermarke Noord Sleen verhuurt het jachtveld aan plaatselijke jagers en schaft hiervan landbouwmachines aan die een boer minder vaak nodig heeft. De machines staan achter het huis van de familie Snijders in het dorp die ook het beheer over de machines heeft.
Als we praten over de Boermarke dan weet Rikus ons te vertellen dat vroeger voor het uitmeten van land een ” boerket” werd gebruikt. Dit is een bijzondere en zeldzame ketting van 20 meter lang met op elke meter een markering. Deze ketting wordt goed bewaard in Noord Sleen.
Na het gesprek met Rikus gaan we even naar het centrum van het dorp waar nog een mooie markesteen ligt, naast een mooi gerestaureerde boerderij. Vanaf deze steen sprak de voorzitter van de Boermarke de boeren toe als er iets bijzonders moest gebeuren. De boeren werden eerst met de boerhoorn opgeroepen met het verzoek zich op een bepaalde tijd naar de brink te spoeden.

Een bijzondere Markte van Midlaren
De Markte van Midlaren is wel een heel bijzondere Boermarke. De naam Markte bestaat al heel lang. Deze Markte bezit een groot deel van het Zuidlaardermeer. Tijdens een boottocht en een gesprek op een ark op het meer, horen wij van de volmachten Hans van Hartingsveld, Hanny Blaauw en Herman Willem Bodewes meer over deze bijzondere Markte.
De inkomsten van de Markte van Midlaren komen uit de verhuur van ligplaatsen midden op het meer; hier liggen de zgn. recreatie arken die aan palen met de wind mee draaien. Dit fenomeen komt nergens anders voor. Andere inkomsten worden verkregen door de verhuur van  visrechten en verhuur van een deel water aan de jachthaven. De Markte heeft nog waardelen. Aanvankelijk waren er 9 waardelen. Om praktische redenen werden ze in vieren verdeeld, 36 zogeheten vurrels en nog later nogmaals in vieren verdeeld tot 144 spintwaardelen. Het merendeel van deze spintwaardelen zijn in eigendom van de Gemeente Tynaarlo, een aantal zijn eigendom van de Stichting het Drentse Landschap en een aantal bij particulieren. De administratie van deze spintwaardelen wordt nauwkeurig bijgehouden.

Educatief project voor de basisscholen in Drenthe
In november 2015 ging de film over de Drentse Boermarken in première. De film “Drentse boermarken, uniek in Europa” is gemaakt om het verhaal van de Drentse Boermarken voor een breed publiek toegankelijk te maken. In de half uur durende film worden interviews gehouden met volmachten van de verschillende Boermarken en met deskundigen op het gebied van Boermarken. Wie de film bekijkt krijgt een goed beeld van het reilen en zeilen in heden en verleden. De Vereniging Drentse Boermarken (VDB)  heeft de wens dat er een educatief project wordt ontwikkeld rondom de Drentse Boermarken voor de basischolen in Drenthe. De film en de afgenomen interviews kunnen hiervoor als inspiratiebron en uitgangspunt worden gebruikt.  

De doelgroep is groep 7-8 van het primair onderwijs. Voor lagere groepen is het onderwerp Boermarken te ingewikkeld en binnen het voorgezet onderwijs is weinig ruimte voor dergelijke educatieve projecten. Het educatieve project wordt zo opgezet dat het gebruikt kan worden door alle basisscholen in de provincie Drenthe. Het project wordt begeleid en ontwikkeld door K&C, expertisecentrum en projectorganisatie Kunst en Cultuur  te Assen. De bedoeling is om in 2017 met een pilot project te beginnen in de gemeente Aa en Hunze.
Doelen:
Het educatieve project rondom de Drentse Boermarken heeft een aantal doelen voor leerlingen:

  • Leerlingen van het primair onderwijs kennis laten maken met de begrippen Boermarke, waardeel, boerhoorn, markegrens, markesteen, es, brink en eigenerfde.
  • Leerlingen van het primair onderwijs laten ontdekken welke rol de Boermarke in verleden en heden heeft gespeeld / speelt.
  • Leerlingen van het primair onderwijs in de omgeving van de school op onderzoek uit laten gaan naar sporen van de Boermarke die nu nog in de omgeving aanwezig zijn, zoals brinken, ijsbanen, bosjes, poelen, veldnamen, markegrenzen en markestenen.
  • Het project moet aansluiten bij de wensen van het onderwijs en de Vereniging Drentse Boermarken. Er zal worden gewerkt met een levend boermarkebord, een soort ganzenbordspel.

Animatie film
Ter introductie op het “Levend boermarkebord” bekijken de leerlingen een animatie film over de Boermarke. Aan de hand van (oude) foto’s, kaarten, stukjes uit de film “Drentse boermarken, uniek in Europa”, tekeningen en reconstructies wordt het verhaal van de Boermarke op een aansprekende manier verteld aan leerlingen. Niet alleen maken ze kennis met de geschiedenis van de Boermarke, er zal ook aandacht worden geschonken aan de hedendaagse activiteiten. Onderwerpen die voorbij zullen komen zijn bijvoorbeeld:

  • De structuur van het esdorp
  • De rol van de Boermarke in het verleden, organisatie van samenwerking, onderhoud landschap, Boermarke-bestuur, weiden van de schapen, boerhoorn blazen, markegrenzen en markestenen)
  • De rol van de Boermarke in het heden, onderhoud brinken, onderhoud en verbetering landschap, ijsbanen, wandelpaden, verhuur ligplaatsen enz.


Slotwoord


De diverse interviews die ten behoeve van de genoemde film zijn gehouden  hebben ongeveer 23 uur aan informatie opgeleverd. Uit die 23 uur is in dit artikel een breed scala aan onderwerpen naar voren gekomen. Het toont aan dat Boermarken inderdaad unieke organisaties zijn die bijdragen aan een leefbaar platteland.